Kiemen je oude zaden nog? De test in 10 dagen
Ui houdt het een tot twee jaar, tomaat drie tot zeven. Voor sla lopen de tabellen van 1 tot 6 jaar. Tien zaden op keukenpapier beslissen.
Je haalt je doos met zakjes tevoorschijn en vindt een prei van 2023 en een sla van 2021. Doe de test voor je ze weggooit. Leg tien zaden op vochtig keukenpapier, houd ze warm en tel na tien dagen. De tabellen met levensduur geven een eerste idee. Ui houdt het een tot twee jaar, tomaat drie tot zeven. Maar de tabellen spreken elkaar tegen, vooral voor sla. De test spreekt over jouw eigen zakje.
Hoelang leeft een zaadje?
Drie voorlichtingsdiensten en een zaadhandelaar publiceren levensduren. De tabel neemt hun cijfers over voor acht gangbare groenten, in jaren, voor een goed bewaard zaad.
| Groente | Colorado State | Iowa State | Johnny's | Klasse (Walters, 2005) |
|---|---|---|---|---|
| Ui | 1 | 1 | 1 tot 2 | kort |
| Pastinaak | 1 | niet gegeven | 1 tot 3 | niet gegeven |
| Prei | 2 | niet gegeven | 2 tot 3 | niet gegeven |
| Wortel | 3 | 3 | 3 tot 4 | kort |
| Boon | 3 | 3 | 2 tot 4 | gemiddeld |
| Tomaat | 4 | 4 | 3 tot 7 | lang |
| Sla | 1 | 5 | 1 tot 6 | kort |
| Pompoen | 4 | 4 | 4 tot 6 | gemiddeld |
| De handeling | Test elk zakje ui, pastinaak of prei dat ouder is dan een jaar |
De drie bronnen zijn het eens over ui, pastinaak en prei. Ze leven kort. Een zakje dat twee jaar geleden is geopend, verdient dus een test voor je erop rekent. Tomaat, pompoen en boon houden het meerdere jaren uit.
Bij sla is het verschil het grootst. Colorado State geeft haar 1 jaar, Iowa State 5 jaar. Johnny's zet een bereik van 1 tot 6 jaar. De klasse van Walters, afgeleid van zaden die in een genenbank zijn bewaard, rekent haar tot de zaden met een korte levensduur. Niemand kan je zeggen of je zakje Reine de Mai de Liège nog opkomt. De test wel.
Waarom de tabellen elkaar tegenspreken
De levensduur van een zaad hangt vooral af van hoe je het bewaart. De cijfers van Iowa State gaan uit van een ideale bewaring. De gids preciseert trouwens dat hij een test niet vervangt. Johnny's schrijft dat zijn bereiken variëren naargelang de variëteit, het vochtgehalte van het zaad bij de start en de regelmaat van de opslag.
De universiteit van Delaware geeft een orde van grootte. Bij kamertemperatuur, rond 21 °C en 50 % vochtigheid, blijft een zaad 2 tot 5 jaar goed. In de koelkast, rond 3 °C en droog, duurt het langer. De soorten met een korte levensduur houden het bij kamertemperatuur niet langer dan een of twee jaar.
Johnny's geeft een regel die in graden Fahrenheit is bedacht. De temperatuur plus het percentage vochtigheid moet onder 100 blijven. In een kast van 20 °C moet de lucht dus onder 32 % vochtigheid blijven. Dat is droog. Vandaar het nut van de gesloten pot.
De test in 10 dagen
De methode komt van Iowa State. Je laat een staal kiemen in de warmte en het vocht en je telt.
Tien dagen volstaan voor de meeste groenten. Cycle en Terre geeft hun kiemduur volgens de normen van de ISTA, de internationale vereniging die de regels voor zaadtests vastlegt.
| Groente | Dagen om te kiemen | Hoelang de test bewaren |
|---|---|---|
| Sla | 4 tot 7 | 7 dagen |
| Pompoen | 4 tot 8 | 8 dagen |
| Boon | 5 tot 9 | 10 dagen |
| Prei | 6 tot 10 | 10 dagen |
| Ui | 6 tot 12 | 12 dagen |
| Tomaat | 5 tot 14 | 14 dagen |
| Wortel | 7 tot 14 | 14 dagen |
| Pastinaak | 6 tot 28 | tot 4 weken |
Pastinaak en wortel zijn traag. Beweegt er niets op de tiende dag, wacht dan nog voor je concludeert.
Het resultaat lezen
Iowa State geeft drie drempels. Bij 90 % en meer is het heel goed voor de meeste soorten. Tussen 70 en 80 % is het aanvaardbaar voor kleine zaden en goed gevulde zakjes. Bij 50 % of minder is het zaad over het algemeen de moeite niet meer waard.
| Van 10 zaden | Wat je doet |
|---|---|
| 9 of 10 | Je zaait zoals gewoonlijk |
| 7 of 8 | Je zaait wat dichter |
| 6 | Je zaait twee keer zo dicht, of je herhaalt de test met 20 zaden |
| 5 of minder | Je koopt een nieuw zakje |
Tien zaden geven een tendens, geen waarheid. Een zaad meer of minder verschuift het resultaat met 10 %. Twijfel je tussen twee regels, herhaal de test dan met 20.
Keukenpapier op een warme plek blijft het gunstigste geval. In de grond, met een frisse nacht of een te natte bodem, komt een deel van de gekiemde zaden niet op. De universiteit van Delaware raadt aan van jaar tot jaar alleen de partijen te bewaren die goed gekiemd zijn en kracht hebben.
De zaden die je niet bewaart
Twee soorten zaden leven korter dan de andere. Gecoate zaden, die kleine gekleurde bolletjes die makkelijk te zaaien zijn, zaai je binnen het jaar. Johnny's schrijft dat de coating hun levensduur verkort. Volgens de universiteit van Delaware bewaar je ook zaden die zijn behandeld om sneller te kiemen of met warmte niet van jaar tot jaar.
De zaden die je zelf oogst, blijven goed als ze droog zijn. Iowa State stelt voor ze in een enveloppe te doen, met evenveel silicagel, in een gesloten pot. Een tot twee weken later haal je de gel weg. Voor tomaat staat de volledige methode in Tomatenzaad zelf winnen. Om te weten welke van je zaden je opnieuw kunt zaaien, lees je Zaadvaste rassen, F1, oude rassen.
Heb je je sortering gedaan, zeg dan aan de app welke zaden je bewaart. Ze zegt je wanneer je elk ervan bij jou moet zaaien. Begin hier.
Veelgestelde vragen
Moet je je zaden invriezen?
Niet voor een tuin. De universiteit van Delaware vindt invriezen over het algemeen overbodig. Colorado State reserveert het voor zaden die gedroogd zijn tot onder 8 % vocht en afgesloten in een luchtdichte doos, voor een bewaring van tien jaar.
Komt een zaad dat op keukenpapier kiemt ook op in de grond?
Niet altijd. De test gebeurt in de warmte en het vocht, zonder de onzekerheden van de tuin. In de grond kan een deel van de gekiemde zaden verloren gaan. Is het resultaat gemiddeld, zaai dan wat dichter.
Zijn mijn pastinaakzaden van vorig jaar nog iets waard?
Misschien. De tabellen geven ze 1 tot 3 jaar. Doe de test en laat hem tot vier weken liggen, want pastinaak doet er 6 tot 28 dagen over om te kiemen.
Bij welke temperatuur doe je de test?
Tussen 21 en 27 °C voor de meeste groenten, volgens Iowa State. Voor ui en prei geeft Cycle en Terre 15 tot 20 °C. Een verwarmde ruimte is goed, ver van een radiator die het papier uitdroogt.
Hoeveel zaden heb je nodig voor een betrouwbare test?
Iowa State raadt minstens 20 zaden aan. Met 50 is het beter, met 100 ideaal. Met 10 heb je een tendens die volstaat om te beslissen of je een nieuw zakje koopt.
Foto: Josef Schlaghecken, Wikimedia Commons, licentie CC BY-SA 4.0
Bronnen
- Colorado State University Extension, J. E. Ells, L. N. Bass et D. Whiting, Storing Vegetable and Flower Seeds, fiche 7.221 (durée de vie relative par espèce, humidité et température de conservation)
- Iowa State University Extension and Outreach, A. Steil, How to Store Seeds and Test Germination Rates (tableau des durées, méthode du papier humide, lecture du résultat), revu en décembre 2023
- Johnny's Selected Seeds, Seed Viability and Storage Guide (durées en fourchettes, règle température plus humidité, graines enrobées)
- University of Delaware Cooperative Extension, E. Ernest, Storage Conditions for Carryover Seed, 12 septembre 2025 (classes de longévité d'après Walters et al., 2005)
- Cycle en Terre, Calendrier des semis 2022 (durée et température de germination par espèce, d'après les normes ISTA)
Hij tuiniert in België en test in zijn moestuin wat de app aanraadt. Zijn artikelen vertrekken altijd van een controleerbare bron en van iets wat je dit weekend kunt doen.
