Groenbemesters in de moestuin: welke zaai je in België en wanneer maai je ze

Je hebt net je knoflook, uien of vroege aardappelen gerooid. Het bed ligt vrij tot het voorjaar. In Luik valt van oktober tot maart gemiddeld 60 tot 90 mm regen per maand (KMI, normalen 1991-2020). Kale grond krijgt al dat water rechtstreeks. Een groenbemester is een plant die je zaait om de grond te bedekken en te voeden. Daarna maai je haar om er iets anders op haar plaats te planten. Kies hem naargelang de datum waarop je bed vrijkomt. Boekweit zaai je tot eind augustus, gele mosterd en phacelia tot half september. Daarna neem je rogge en winterwikke. De gids geeft ook de hoeveelheden, de valkuil van de vruchtwisseling en de handeling in het voorjaar.

Waarvoor dient een groenbemester

• Hij bedekt. De begroeiing beschermt het oppervlak tegen verslemping, als de regen de grond aandrukt. Natagora herinnert eraan dat leemgrond gevoelig is voor erosie door regen, wind en zon.
• Hij geeft structuur. De penwortels van kruisbloemigen en het dichte wortelstelsel van grassen breken de grond open. Ondergewerkt laat vers materiaal de regenwormen zich vermenigvuldigen (GRAB).
• Hij voedt de volgende teelt. Vlinderbloemigen (wikke, klaver, tuinboon) halen stikstof uit de lucht.
• Hij remt onkruid af en verwelkomt insecten. Boekweit en rogge remmen spontaan onkruid af. Phacelia en boekweit zijn rijk aan nectar voor bijen en andere insecten (GRAB).

De zes soorten, met hun data

Onze collectie Groenbemesters biedt de Gele mosterd (Moutarde blanche), de Winterwikke, de Zomerwikke en de Witte klaver. Ze bevat ook de Fève Longue de Belgique en het Mélange mellifère et engrais vert. De fiche van het mengsel noemt onder zijn soorten phacelia, boekweit, mosterd, wikke en klaver. De tuinboon is een groenbemester die je kunt eten. Zaai hem in februari en maart voor een oogst van mei tot juli. Een winterharde variëteit zaai je ook in oktober en ze overwintert (Velt).

Kies naargelang de datum waarop je bed vrijkomt.

• In augustus. Boekweit (tot eind augustus), gele mosterd of phacelia. Boekweit en kruisbloemigen hebben zes tot acht weken groei nodig. In de zomer rekent het GRAB op minstens twee maanden voor de volgende teelt, dus een maand teelt en een maand wachten.
• Begin september. Gele mosterd of phacelia tot half september, of winterwikke. In Wallonië moeten landbouwers in een kwetsbare zone op 15 september een groenbedekker hebben staan op percelen die voor 1 september geoogst zijn. Neem die datum als referentie.
• Van half september tot oktober. Rogge alleen of met winterwikke, of witte klaver.

De valkuil van de vruchtwisseling

• Gele mosterd is een kruisbloemige. Ze behoort tot de familie van kool, radijs, raap en rucola. Knolvoet overleeft meer dan tien jaar in de grond. Hij tast alle kruisbloemigen aan die erna komen (DRIAAF Île-de-France). Velt spreekt van wachttijden tot vijf jaar voor kool en zijn verwanten. Zaai de mosterd niet op de plek waar je kool, radijs, raap of rucola zet. Zaai haar ook niet net ervoor. Het bijenmengsel noemt mosterd in zijn fiche. Het volgt dezelfde regel.
• Verwar haar niet met Chinese mosterd. Green in Snow en Métis rouge zijn bladgroenten die je teelt om te eten. Het zijn ook kruisbloemigen, met dezelfde regel.
• Wikke en klaver zijn vlinderbloemigen. Ze behoren tot de familie van erwten, bonen en tuinbonen. Het GRAB raadt aan een groenbemester te kiezen uit een andere familie dan de teelt die volgt.
• Phacelia heeft geen enkele groente in haar familie. Ze kan bladluizen en trips herbergen. Soms komt ze terug in de volgende teelt (GRAB). Maai haar voor het zaad.
• Rogge vraagt voorzichtigheid. Haar resten zijn allelopathisch, ze remmen de opkomst van andere planten (Landbouw Canada). Plant na rogge liever plantjes dan dat je kleine zaden er net achter zaait.

Hoe je zaait

• Maak het bed klaar. Maak het schoon en hark het oppervlak los, zoals onze fiches vragen.
• Zaai breedwerpig. Is je zakje een mengsel, roer de zaden dan goed vooraf, want hun groottes verschillen.
• Houd je aan de hoeveelheid. Reken op 150 tot 200 g per 100 m² voor gele mosterd, 100 tot 150 g bijenmengsel en 50 tot 100 g witte klaver. Voor phacelia geven de bronnen 1 tot 3 g per m². Voor rogge lopen de landbouwreferenties van 40 tot 150 kg per hectare. Volg dus de hoeveelheid op het zakje.
• Dek licht af. Hark om 1 tot 2 cm te bedekken (2 tot 3 cm voor wikke). Dek witte klaver nauwelijks af. Druk daarna aan met de achterkant van de hark.
• Geef water als fijne regen. Houd de grond de eerste tien dagen vochtig.

De handeling in het voorjaar

Wanneer maaien. Maai bij het begin van de bloei, voor het zaad zich vormt. Anders komt de groenbemester terug in je teelt. Zomerwikke maai je ongeveer twee tot drie maanden na het zaaien. Gele mosterd maai je bij de eerste bloemen. Ze komen na ongeveer 30 dagen in volle zomer (GRAB) en na ongeveer twee maanden bij een latere zaai (onze fiche). Winterwikke maai je in maart en april, voor de zomerteelten op hun plaats komen.

Hoe maaien. Neem een schaar, een sikkel of een grasmaaier op hoge stand. Laat de stengels een paar dagen ter plaatse drogen. Begraaf ze niet diep. Vers materiaal dat diep in de grond zit, fermenteert slecht en kan de volgende teelt stikstof onthouden (GRAB). Laat ze liggen als mulch of meng ze door het oppervlak van de grond. Maai tuinbonen vlak bij de grond en laat de wortels in de grond.

De vorst doet een deel van het werk. Phacelia, gele mosterd en boekweit vriezen dood als de kou onder de drempels uit de tabel zakt. Hun resten dienen als mulch. Blijft de winter zacht, dan kunnen ze overleven. Maai ze dan zoals de andere.

Hoelang wachten voor je plant. De bronnen zijn het niet eens. De fiche van de Winterwikke zegt 2 tot 3 weken, Germinance 3 tot 6 weken, het GRAB 30 tot 50 dagen op het veld. Reken op 2 tot 3 weken voor je plantjes zet. Wacht tot 6 weken voor kleine zaden of onder een dikke laag. Moet je meteen planten, breng de stengels dan naar de compost of gebruik ze als mulch elders.

De grenzen van een groenbemester

In een bak

In een pot beperkt het kleine volume grond het effect op de structuur. Een pot die in de winter leeg staat, bescherm je ook met een mulchlaag van dode bladeren of gedroogd grasmaaisel (Natagora). Je kunt er ook een wintergewas in zetten. Onze fiche van de spinazie Géant d'hiver Verdil zegt dat ze in de winter in een diepe balkonbak geteeld kan worden.

Tegenover compost

Een groenbemester breekt snel af. Hij levert weinig humus en voedt vooral de teelt die er meteen op volgt (GRAB). Hij vervangt je compost niet. De twee vullen elkaar aan.

Komt je bed in september vrij, lees dan ook de gids Wat zaaien in september in België.

Om verder te lezen

• De collectie: Groenbemesters
• De pagina Beginnen: Vertel ons welke zaden je hebt, dan zeggen we je wanneer je elk ervan bij jou moet zaaien
• Drie andere gidsen: Wat zaaien in september in België, Zaaikalender voor België en Moestuin op het balkon in België

Foto: Agnieszka Kwiecień (Nova), Wikimedia Commons, licentie CC BY-SA 4.0