Moestuin op het balkon in België, maand per maand
Het potvolume, het water geven en de zaaidata, van januari tot december, voor je groenten in pot op een Belgisch balkon.
Een balkonmoestuin is geen kleine tuin. Het is grond in bakken en potten. Ze droogt en vriest sneller dan volle grond. Een zak van 20 liter vol water weegt 15 tot 20 kg op je balkonvloer. De moestuinkalenders gaan uit van diepe grond, die water en warmte vasthoudt. Deze gids neemt de drie beperkingen van een balkon een voor een door. Daarna loopt hij het Belgische jaar af, maand per maand.
De drie beperkingen van een balkon
De zon
Alle groenten hebben zon nodig, maar niet evenveel. Leefmilieu Brussel onderscheidt drie gevallen. Meer dan 6 uur per dag is volle zon. Van 3 tot 6 uur halfschaduw. Minder dan 3 uur schaduw. Bekijk op een zonnige dag je balkon om 9 uur, om 13 uur en om 17 uur. Tel de uren zon.
Tomaten, komkommers en bonen willen volle zon. Snijbiet, radijs, krulandijvie en oost-indische kers houden het uit in halfschaduw. Munt verkiest die.
Het volume grond
De pot is je hele tuin. Een pot houdt minder warmte vast dan volle grond. Een jong plantje vriest er sneller dood. Het volume beslist over het water, het voedsel en de bescherming tegen de kou.
De wind en het gewicht
Zet op een hoog of open balkon een doorlatend windscherm neer en bind kwetsbare planten vast. Reken ook het gewicht mee. Een zak van 20 liter potgrond weegt 6 tot 8 kg droog en 15 tot 20 kg vol water. Controleer welke belasting je balkon aankan. Zet de bakken tegen de gevel. Leg onderschalen onder de potten om de buren beneden niet nat te gieten. Verzwaar de potten die de wind kan omverblazen.
Welk volume voor welke teelt?
Leefmilieu Brussel deelt de teelten in drie potmaten in. Voor de meeste groenten volstaat 20 tot 30 cm diepte, ook in een balkonbak.
| Pot | Geschikte teelten |
|---|---|
| 0,5 tot 5 liter (15 tot 20 cm doorsnede) | Radijs, biet, korte wortel, knoflook, ui, sla, spinazie, basilicum, bieslook, peterselie, munt, oost-indische kers, peultjes, tuinboon |
| 10 tot 25 liter (20 tot 30 cm doorsnede) | Prei, snijbiet, selderij, tijm, rozemarijn, bloemkool, komkommer, stokboon, paprika, peper, aardbeiplant |
| 30 liter en meer (30 tot 40 cm doorsnede) | Tomaat, aubergine, courgette, aardappel, kool |
De fiches spreken elkaar tegen over de grote planten. Een andere Brusselse fiche accepteert 10 liter voor een courgette. ProSpecieRara raadt 20 liter grond aan voor een tomaat. Een Amerikaanse gids spreekt van minstens 5 gallon, ongeveer 19 liter. Dwergvariëteiten vragen minder. De fiche van onze cherrytomaat Balconi jaune geeft 5 tot 7 liter aan. Voor een tomaat of courgette van normaal formaat mik je op minstens 20 liter, op 30 liter als je balkon het toelaat.
Variëteiten die het in pot uithouden
Zoek lage planten, met een korte cyclus, of planten die je blad per blad oogst. De catalogus biedt er meerdere voor je groenten in pot.
- Cherrytomaat Balconi jaune. Een compacte struik, die de RHS aanraadt voor potten en vensterbanken. Onze fiche geeft 30 tot 50 cm hoogte aan, zonder snoeien of zijscheuten die je moet weghalen.
- Snijsla (Red Star Bowl, Oreille du diable of de mix). Je snijdt de bladeren naarmate je ze nodig hebt. De plant loopt opnieuw uit.
- Radijs Chandelle de feu. Volgens Leefmilieu Brussel doet een radijs 18 tot 50 dagen over van zaad tot oogst, naargelang het seizoen. Zijn wortel is ongeveer 15 cm lang. Voorzie minstens 20 cm diepte.
- Struikboon La Victoire. Leefmilieu Brussel raadt een dwergvariëteit aan als de plaats beperkt is. Zaai na de laatste vriesnachten, in opgewarmde grond.
- Carotte hâtive d'Amsterdam. Het Réseau Meuse-Rhin-Moselle rekent haar tot de vroege, halflange wortels van 12 tot 20 cm. Voorzie minstens 25 cm diepte, dus een pot uit de middenklasse.
- Basilicum Grand vert, krulpeterselie, gewone tijm. Basilicum en peterselie nemen genoegen met een kleine pot. Tijm vraagt 10 tot 25 liter.
- Oost-indische kers, dwergsoort in kleurenmengeling. Haar bloemen kun je eten. Volgens Leefmilieu Brussel dient ze ook als luizenvangplant.
Potgrond, gaten en water geven
De potgrond
Leefmilieu Brussel stelt twee derde grond of potgrond voor op een derde compost. Kies een potgrond zonder veen, bruikbaar in de biologische teelt, op basis van kokosvezels of groenafval. ProSpecieRara raadt dat ook aan voor tomaten in pot. Vervang elk voorjaar een vijfde van de potgrond door rijpe compost. Wissel ook van groente ten opzichte van het jaar ervoor.
De gaten
Een pot zonder gaten laat de wortels verdrinken. Boor zo nodig de bodem door. Dek de gaten daarna af met scherven, kurken, karton of een stuk worteldoek. Het water loopt weg en de potgrond blijft. Laat 3 tot 5 cm tussen de potgrond en de rand, om water te geven en te mulchen.
Water geven
Het water geven beslist over het seizoen. Een pot droogt sneller uit dan volle grond. Een pot van terracotta of steen sneller dan een van plastic. Steek een vinger in de potgrond. Ze moet diep vochtig zijn. Geef een tot meerdere keren per week water, vaker als het warm is. Geef water op het einde van de dag, met regenwater als je dat hebt. Dek de potgrond af met dode bladeren, gedroogd grasmaaisel of stro om de verdamping te beperken. Een pot met waterreservoir geeft je in de zomer wat autonomie. Water dat blijft staan, kan toch de wortels doen rotten.
Vruchtgewassen (tomaat, courgette, komkommer) hebben grote behoeften. Voeg elke week of om de 10 dagen een verdunde organische meststof (1 op 10) toe.
De kalender, maand per maand
De temperaturen zijn de normalen 1991-2020 van het KMI in Ukkel. De data gelden voor het midden van het land. In het Oosten en op hoogte komt nachtvorst in mei vaker voor. Op 12 mei 2020 vroor het tot min 3,6 °C in Elsenborn en min 3,2 °C in Sint-Hubert, volgens het KMI, geciteerd door de RTBF. De IJsheiligen (11, 12 en 13 mei) dienen als referentie.
| Maand | In Ukkel | Te doen op je balkon |
|---|---|---|
| Januari | 3,7 °C | Nog niets gaat naar buiten. Tel de uren zon van je balkon, maak tweedehandspotten schoon en sorteer je zaden. |
| Februari | 4,2 °C | Zaai pepers en aubergines in de warmte, onder een lamp. Buiten kun je al tuinbonen in pot zaaien, tot april. |
| Maart | 7,1 °C | Zaai de tomaten in de warmte, tussen 20 en 25 °C. Begin maart onder een lamp, half maart op een raam. Buiten zaai je radijs, spinazie en erwten met gladde zaden. Plant de aardbeiplanten. |
| April | 10,4 °C | Zaai buiten radijs, snijsla en spinazie. Boven 5 °C zet je de planten die in de warmte zijn opgekweekt een paar uur in de schaduw buiten. Haal ze 's avonds weer binnen. |
| Mei | 13,9 °C | Hard de planten zeven tot tien dagen af. Na de IJsheiligen, als de verwachting het toelaat, gaan tomaten, courgettes, paprika's, aubergines en basilicum definitief naar buiten. Plant de komkommers, zaai de struikbonen. |
| Juni | 16,7 °C | Bind de tomaten op en knijp de zijscheuten weg, behalve bij struikvariëteiten. Let op het water geven en voed je vruchtgewassen. |
| Juli | 18,7 °C | Laatste zaaiing van bonen aan het begin van de maand, van krulandijvie voor het einde van de maand. Dikke mulchlaag. Zet de sla 's namiddags in de schaduw. |
| Augustus | 18,4 °C | Zaai radijs en spinazie voor de herfst. Plant de aardbeiplanten. |
| September | 15,2 °C | Laatste zaaiing van radijs (tot half september) en spinazie (tot het einde van de maand). Aardbeiplanten planten tot het einde van de maand. |
| Oktober | 11,3 °C | Zaai winterharde tuinbonen, tot begin november. Plant knoflook. Haal de planten binnen die tegen vorst niet kunnen. |
| November | 7,2 °C | Leeg de zomerpotten en dek de potgrond af met karton of dode bladeren. Plant knoflook tot half november. |
| December | 4,3 °C | Berg de terracottapotten op, beschut tegen vorst. |
De app geeft de zaaidatum van elk van je zakjes voor jouw adres.
Voor half mei blijven tomaten, courgettes, paprika's, aubergines, bonen en basilicum binnen. Na de IJsheiligen zet je ze buiten wanneer alle verwachte minima voor jouw gemeente over zeven dagen boven 5 °C liggen. Onze gids over de IJsheiligen legt die regel uit. Staan ze al buiten, haal ze dan binnen wanneer de verwachting vorst aankondigt, of maar 1 tot 2 °C (Good Food Brussels). De verwachting geeft de temperatuur op 1,50 m boven de grond. Vlak boven de grond is het kouder.
Het overwinteren van de potten
Laten sterven. Tomaten, courgettes, komkommers, bonen en basilicum overleven de winter niet. Trek op het einde van de herfst de planten uit en dek de potgrond af met karton of dode bladeren.
Binnenhalen. Een plant die tegen vorst niet kan en die je wilt houden, zoals een pepersplant, gaat bij een raam binnen voor de eerste koude nachten.
Beschermen. Terracottapotten zijn gevoelig voor vorst. Berg ze beschut op. De tuinbonen die je in oktober zaait, overwinteren als kleine plantjes. Ze herstellen van lichte vorst. Bescherm ze tegen strenge vorst of vorst overdag (Good Food Brussels). Snoei de munt voor de winter terug tot 10 cm.
Geen enkele verschuiving van de data geldt voor alle balkons. In de stad warmen gebouwen en wegen de lucht wat op. Je kunt in het voorjaar vroeger beginnen en in de herfst later stoppen. Om je eigen verschil te kennen, hang je een min-maxthermometer op planthoogte. Vergelijk zijn metingen met het dichtstbijzijnde weerstation.
Om verder te lezen
- De collectie: Balkon & potten
- De pagina Beginnen: Vertel ons welke zaden je hebt, dan zeggen we je wanneer je elk ervan bij jou moet zaaien
- Drie andere gidsen: Zaaikalender voor België, De IJsheiligen in België en De groeigraaddagen
Foto: Tom Jur, Unsplash
Bronnen
- Bruxelles Environnement, Mijn balkon moestuin (adviesblad Telen in de stad, septembre 2018) : soleil, poids, contenants, substrat, tailles de contenant par culture, arrosage, dates de semis, hivernage
- Bruxelles Environnement, Infofiches moestuin 11 : Potten voor bloemen en groenten (29 mai 2012) : trous de drainage, profondeur, courgette
- Good Food Brussels, article Bang voor die enge boze temperaturen onder nul ? (PDF daté de janvier 2025) : gel jusqu'à la mi-mai, pots et inertie thermique, endurcissement, plantes à protéger
- Bruxelles Environnement, Évolution du climat en Région bruxelloise, température et précipitations (fiche documentée, janvier 2021) : normales IRM 1991-2020 pour Uccle
- RTBF, Mamert, Pancrace et Servais : pourquoi sont-ils des saints de glace ? (gelée du 12 mai 2020, citant l'IRM)
- ProSpecieRara (Suisse), Tomates urbaines, guide étape par étape : Tomates (semis dès la mi-mars, endurcissement, plantation après les Saints de Glace, 20 litres de terre)
- Royal Horticultural Society, Solanum lycopersicum 'Balconi Yellow' (port buissonnant, 0,1 à 0,5 m, pour pots)
- Réseau Meuse-Rhin-Moselle (Nature & Progrès Belgique), Fiche technique Carotte, soins de culture (janvier 2018) : groupes de carottes, demi-longues hâtives de 12 à 20 cm
- The Old Farmer's Almanac, Container gardening vegetables (5 gallons au minimum pour une tomate)
- Velt, Wat kun je in de zomer en het najaar zaaien en planten ? (dates les plus tardives pour un automne normal : chicorée frisée, ail)
- Cycle en Terre, Calendrier des semis 2022 (conditions de culture en Belgique, diffusé par Nature & Progrès Belgique)
- Vegiwise, fiches Tomate cerise Balconi jaune, Radis Chandelle de Feu, Carotte hâtive d'Amsterdam, Haricot nain mangetout La Victoire (consultées le 17/10/2026)
Hij tuiniert in België en test in zijn moestuin wat de app aanraadt. Zijn artikelen vertrekken altijd van een controleerbare bron en van iets wat je dit weekend kunt doen.
