Zaaikalender voor België: de tabel maand per maand

Een kalender die voor een ander klimaat is geschreven, kan je te vroeg laten zaaien. Je tomatenplantjes worden lang en dun door gebrek aan licht. Een courgette die te snel naar buiten gaat, krijgt de laatste koude nacht. In nog drassige grond rotten de erwtjes.

Deze kalender is afgestemd op België. De vorst en de temperaturen komen uit de metingen van het KMI. De zaaidata volgen de kalender van Cycle en Terre, een Belgische biologische zaadhandelaar. Je kunt hem afdrukken en ophangen in het tuinhuisje.

De klimaatreferenties van België

In Ukkel valt de laatste vorstdag volgens het KMI (gemiddelden 1991-2020) gemiddeld op 27 maart en de eerste op 21 november. Gemiddeld vriest het 5 dagen in maart, 1 dag in april en bijna nooit in mei. Het zijn gemiddelden. Sommige jaren vriest het nog na de gemiddelde datum. Voor planten die van warmte houden, geeft het KMI nog een referentie. Het gaat om de groeiperiode, waarin de gemiddelde dagtemperatuur 10 °C of meer bereikt.

Luik en Ukkel verschillen maar enkele dagen. De kalender hieronder geldt voor allebei. De Ardense plateaus liggen bijna een maand achter.

De IJsheiligen (Mamertus, Pancratius en Servatius, op 11, 12 en 13 mei) vallen dus op het moment dat het warme seizoen in het laagland op gang komt. Het gezegde bewaart de herinnering aan nachtvorst die na 10 mei jonge aanplantingen beschadigde. Op 12 mei 2020 vroor het tot min 3,6 °C in Elsenborn en min 3,2 °C in Sint-Hubert. In de Ardennen voegt de traditie er zelfs een vierde heilige aan toe, Bonifatius, op 14 mei.

Hoe je de tabel leest

"Onder dak" betekent in een kas, onder een broeikast, op een vensterbank of op een plank onder een lamp. "In volle grond" betekent in het bed, of in een zaaibed buiten voor de koolsoorten. De kolom "Planten" groepeert de plantjes, plantuitjes en knollen die op hun plaats worden gezet, voor de teelten waarvan de uitplantdatum het meest telt. De data gelden voor een gemiddeld jaar in een tuin in het laagland zoals Luik of Brussel. "Begin" en "eind" preciseren de maand als het venster kort is. De data zijn per soort samengevat en verschillen van variëteit tot variëteit. Een winterslasoort zaai je niet zoals een zomersla. De datum op het zakje gaat voor op die van de tabel.

Twee handelingen tellen even zwaar als de datum. Knijp voor je buiten zaait een handvol grond samen. Blijft ze als een bal kleven, wacht dan. Brokkelt ze af, dan kun je zaaien. Onder dak worden zaailingen lang en dun als het licht ontbreekt. In februari lost een lamp met timer, 14 tot 16 uur per dag, het probleem op. Elk zaad heeft ook zijn eigen kiemtemperatuur, van 20 tot 30 °C voor aubergine en van 10 tot 15 °C voor spinazie.

De tabel maand per maand

Zoek voor een bepaalde teelt zijn naam in de kolommen. De maanden waarin hij voorkomt, geven zijn vensters. Sommige teelten hebben er twee. Spinazie zaai je van januari tot april, daarna van eind juli tot september. Een groente die onder "Onder dak" staat en daarna onder "Planten", heeft twee data om aan te houden. Je zaait ze en zet ze een paar weken later in de tuin.

Vijf data om het jaar te ijken

• 15 maart. Referentie van tuiniers. De teelten die maanden nodig hebben om te groeien (peper, paprika, aubergine, knolselderij, prei) zaai je ervoor, omdat de Belgische zomer kort is.
• Ongeveer 27 maart. Laatste vorstdag gemiddeld in Ukkel, 30 maart in Luik. De zaaiingen in volle grond nemen toe. Wortel, radijs en koolrabi voegen zich bij de erwten, de tuinbonen en de spinazie. In april kan het nog vriezen, gemiddeld een dag in Ukkel.
• 11 tot 13 mei. IJsheiligen. Vorstgevoelige planten gaan vanaf dan naar buiten, als de verwachting het toelaat.
• 30 september. Laatste zaaiingen in volle grond voor de meeste bladgroenten, rapen en veldsla. Winterspinazie en winterharde tuinbonen zaai je nog in oktober.
• 7 oktober. Einde van de periode met 10 °C in Ukkel (11 oktober in Luik). De moestuin vertraagt. Knoflook en herfstsjalot plant je van oktober tot half december.

Hoeveel verschuiven in een kas, op een balkon of in de Ardennen

De tabel geldt voor het laagland. Elders verschuif je eerst de volle grond en het planten. Tel daarna terug voor het zaaien onder dak.

Met een onverwarmde kas zaai en plant je vroeger. Ze haalt de vorst daarom nog niet weg. Houd een vlies bij de hand. We vonden geen Belgisch cijfer voor het voordeel van een kas of een balkon vol op het zuiden. Hang twee weken een min-maxthermometer op planthoogte. Hij geeft je het verschil bij jou. De Ardennen laten je daarentegen wachten. In Sint-Hubert valt de laatste vorst gemiddeld op 28 april, tegenover 27 maart in Ukkel. De periode met 10 °C begint er op 11 juni, tegenover 14 mei. Reken op begin juni om vorstgevoelige planten buiten te zetten. Stel je zaaiingen onder dak evenveel uit, zodat de plantjes niet oud worden in hun potje.

Voor een andere gemeente publiceert het KMI die statistieken per gemeente, in zijn "Klimatologische statistieken van de Belgische gemeenten" op meteo.be. Zoek de gemiddelde laatste vorst en de periode met 10 °C van de jouwe. Vergelijk met Ukkel of Luik en verschuif de tabel met het verschil.

Zes veelvoorkomende kalenderfouten

1. Te vroeg zaaien onder dak. Een tomaat gaat rond half mei naar de tuin en zit ongeveer twee maanden in een potje. In februari gezaaid krijgt ze te weinig licht en wordt ze lang en dun. Zaai haar begin maart met een lamp, half maart op een raam.
2. Planten die tegen vorst niet kunnen te vroeg naar buiten zetten. Het weer wordt gemeten op 1,50 meter. Op grondniveau kan het bij een heldere nacht zonder wind twee of drie graden kouder zijn. Plant als de aangekondigde minima voor jouw gemeente de komende zeven dagen boven 5 °C blijven. Zo niet, wacht, of houd een vlies bij de hand.
3. In koude, drassige grond zaaien. Een erwt zwelt op van het water voor ze kiemt. In koude, drassige grond rot ze. De proef met de handvol grond beslist.
4. In een dag van de vensterbank naar de tuin gaan. In de eerste zon verbranden de bladeren van een plant die binnen groeide. Reken op zeven tot tien dagen. Zet de plantjes de eerste twee dagen twee uur in de schaduw buiten. Ga daarna over op een halve dag met de ochtendzon en vanaf de zesde dag op de hele dag. Tomaten, courgettes en basilicum slapen pas buiten als de nacht niet meer onder 10 °C zakt.
5. Alles op dezelfde dag zaaien. Een rij sla is in één keer oogstrijp. Zaai om de twee of drie weken een klein reeksje, zolang het venster openstaat.
6. De kalender in juli opbergen. Wortel zaai je tot in juli, veldsla van eind augustus tot september en spinazie van eind juli tot september.

De pagina afdrukken of de data voor jouw adres krijgen

Je kunt deze pagina afdrukken vanuit je browser. De Vegiwise-app berekent de zaaidatum van elk van je zaden voor jouw klimaat, in plaats van een Belgisch gemiddelde.

Om verder te lezen

• De collectie: Nu te zaaien
• De pagina Beginnen: Vertel ons welke zaden je hebt, dan zeggen we je wanneer je elk ervan bij jou moet zaaien
• Drie andere gidsen: De IJsheiligen in België, Moestuin op het balkon in België en Wat zaaien in september in België

Foto: Elly M, Unsplash