Een levende moestuin: nuttige dieren, vogels en egels verwelkomen
Een bloemenstrook verminderde in een Zwitserse proef de schade van een plaag met 61 %. De cijfers van de studies en tien handelingen gerangschikt naar inspanning.
Wil je minder bladluizen en slakken zonder iets te spuiten, nodig dan de dieren uit die ze opeten. Een gezaaide bloemenstrook verminderde in een Zwitserse proef de schade van een graanplaag met 61 %. Een haag toonde daarentegen geen meetbaar effect op de plagen van de naburige velden.
De cijfers van de studies
Drie werken geven cijfers. Geen enkel gaat over de moestuin van een particulier. Twee gaan over velden, het derde over tuinen zonder onderscheid tussen moestuin en siertuin. Houd dat in gedachten bij het lezen.
De bloemenstrook uit de Zwitserse proef bevatte maar zeven eenjarige planten. Het waren dille, akkerkamille, kervel, korenbloem, koriander, boekweit en klaproos. Drie ervan kun je eten. In de proef waren de natuurlijke vijanden van de plaag talrijker in de stroken. Ze waren dat deels ook in de naburige tarwe.
De synthese van Albrecht zegt nog iets nuttigs. Het effect op de bestuiving neemt snel af naarmate je van de bloemen weggaat. Het is sterker bij meerjarige stroken, die ouder en gevarieerder zijn. Zet in je moestuin de bloemen dus midden tussen de groenten, niet achter in de tuin.
De grenzen van die cijfers
We weten niet of het effect standhoudt op 30 m² groenten. De proeven gaan over hectares, met een landschap eromheen. In een kleine stadstuin hangen de bezoekers ook af van de naburige tuinen. Niemand heeft gemeten hoeveel bladluizen er minder op je tuinbonen zitten na een zaai van korenbloem. De mechanismen zijn op grote schaal bewezen. De handelingen kosten weinig.
Wie komt wat opeten
In een levende moestuin hebben de plagen vijanden. Sommige zie je, andere komen 's nachts tevoorschijn.
| Wie | Waarom we hem willen | Zijn behoeften |
|---|---|---|
| De egel | Hij eet kevers, oorwormen, rupsen, slakken en naaktslakken (Natagora) | Een doorgang tussen de tuinen, een schaduwrijke schuilplaats, geen chemische middelen |
| De lieveheersbeestjes, zweefvliegen, loopkevers en oorwormen | Ze pakken de bladluizen aan (RHS) | Open bloemen dicht bij de groenten, van voorjaar tot herfst |
| De vogels | Ze brengen leven in de haag en eten de bessen in de winter (Woodland Trust, voor klimop) | Een dichte haag, liefst met doorns, niet gesnoeid van april tot half augustus |
| De amfibieën en de libellen | Ze koloniseren een nieuwe poel zonder dat je ze erin zet (Natagora) | Een poel zonder vissen, en een zone met dichte begroeiing vlakbij |
De egel is in België een beschermde soort. Je vangt hem niet en verplaatst hem niet. Natagora herinnert eraan dat hij meerdere hectares nodig heeft om te leven. Je tuin alleen volstaat niet. Hij heeft een doorgang naar de naburige tuinen nodig.
Om de kleine nuttige dieren te herkennen, toont de gids De nuttige dieren in de moestuin de larven, vaak nuttiger dan de volwassen dieren en veel minder bekend.
Tien handelingen, gerangschikt naar inspanning
De tabel gaat van de handeling van vijf minuten tot het werk van een weekend. Begin bovenaan.
| Nr. | De handeling | De tijd | Voor wie |
|---|---|---|---|
| 1 | Stoppen met insecticiden en chemische slakkenbestrijders | 0 minuten | Vlinders, egels, loopkevers |
| 2 | De maairobot programmeren tussen 10 uur en 17 uur | 5 minuten | Egels |
| 3 | Een doorgang van 13 cm op 13 cm openen aan de voet van de omheining | 15 minuten | Egels |
| 4 | Een ruwe plank schuin plaatsen aan de rand van de vijver of het zwembad | 15 minuten | Egels, padden |
| 5 | Een hoop dode bladeren en takken laten liggen in een hoek | 30 minuten | Egels, loopkevers, padden |
| 6 | Een hoek met brandnetels, klimop en braamstruiken bewaren | 0 minuten, en er dan niet meer aan komen | Vlinders, vogels |
| 7 | Bloemen zaaien tussen de groenten: koriander, dille, korenbloem, goudsbloem, bernagie | 1 uur | Zweefvliegen, bijen, lieveheersbeestjes |
| 8 | Een egelverblijf installeren: een houten kist gevuld met droge kruiden, omgekeerd onder een struik gezet | 1 uur | Egels |
| 9 | Een haag planten van minstens vijf inheemse soorten | Een weekend, tussen half november en eind februari | Vogels, insecten, egels |
| 10 | Een poel graven van 3 tot 25 m² | Een weekend | Kikkers, salamanders, libellen |
Volgens Natagora zijn maairobots de laatste jaren de grootste bron van zorg geworden. De egel komt bij het vallen van de nacht tevoorschijn. Een robot die van 10 uur tot 17 uur draait, kruist hem niet.
Bloemen midden tussen de groenten
Het effect neemt af met de afstand. Zaai je bloemen dus aan de rand van het bed of in plukjes tussen de rijen. De planten uit de Zwitserse proef lenen zich er goed voor. Koriander, dille en kervel zaai je in de moestuin zoals groenten. Voeg later bloeiende bloemen toe. Goudsbloem en bernagie zaaien zichzelf van jaar tot jaar uit. De gids Goudsbloem en bernagie zegt hoe je ze hun gang laat gaan.
Mik op een bloei van voorjaar tot herfst. Aan het einde van het seizoen neemt de klimop het over. Hij bloeit van september tot november, als er bijna niets meer is voor de insecten. Zijn vette bessen voeden daarna de lijsters en de merels (Woodland Trust). Is een oude muur ermee bedekt, laat hem dan staan.
De haag en de poel, de twee grote werken
Een haag verminderde de plagen van de naburige velden niet in de synthese van Albrecht. Ze dient iets anders. Vogels vinden er onderdak en voedsel. De egel slaapt erin en de insecten overwinteren erin. Natagora raadt minstens vijf inheemse soorten aan, waarvan idealiter 75 % die vruchten, stuifmeel of nectar dragen. De doornige soorten zoals meidoorn en sleedoorn beschermen de nesten. Plant tussen half november en eind februari, zonder vorst. Snoei tussen november en februari. Nooit van april tot half augustus, wanneer de vogels nestelen. Het volledige plan, de soorten en hun bloeimaanden staan in de gids Een streekeigen haag planten die van februari tot november bloeit.
De poel is het langste werk. De fiche van Natagora geeft 3 tot 25 m², een onregelmatige vorm en drie dieptes. Voorzie een zone van ongeveer 30 cm, een andere van ongeveer 50 cm en een deel van 80 cm tot 1,20 m. Dat laatste vriest in de winter niet dicht en droogt in de zomer niet uit. Zet er geen goudvis of koikarper in. Ze eten de eitjes, de kikkervisjes en de larven. Libellen vinden zelf een nieuw waterpunt. De stappen staan in Een kleine poel graven in de tuin.
En de plagen, intussen?
De nuttige dieren verminderen de plagen zonder ze te laten verdwijnen. De RHS, het Britse koninklijke tuinbouwgenootschap, legt het uit. In het voorjaar vermenigvuldigen de bladluizen zich voor hun vijanden talrijk genoeg zijn. Ze raadt aan ze te tolereren waar het kan. Lijdt een plant eronder, knijp dan de kolonies fijn tussen twee vingers. De gids Bladluizen, laten begaan of ingrijpen zegt waar je de grens legt. Voor de rest geeft de gids Plagen en ziekten in de moestuin het symptoom, de oorzaak en de handeling voor de meest voorkomende problemen.
Als je koriander of kervel zaait tussen je groenten, geeft de app je hun zaaiperiode in jouw regio. Vind ze hier terug.
Veelgestelde vragen
Eet de egel echt slakken?
Ja. Natagora noemt slakken en naaktslakken onder zijn prooien, naast kevers, rupsen en regenwormen. Een chemische slakkenkorrel kan hem dus indirect vergiftigen.
Volstaat een haag om de bladluizen te laten dalen?
De studies tonen het niet. In de synthese van 18 studies van Albrecht (2020) verhoogden hagen de plaagbestrijding in de naburige teelten niet, in tegenstelling tot bloemenstroken. De haag dient als schuilplaats en voorraadkast voor vogels en egels.
Wanneer snoei je een haag zonder de vogels te storen?
Tussen november en februari, tijdens de rust van de begroeiing. Natagora raadt aan het snoeien van april tot half augustus absoluut te vermijden, de periode van de nesten.
Moet je vissen in de poel zetten?
Nee. Goudvissen en koikarpers woelen de modder om en eten de eitjes, de kikkervisjes en de libellenlarven (Natagora). Een poel zonder vis trekt meer leven aan.
Welke bloem zaai je eerst?
Een plant die je ook kunt eten, zoals koriander, dille of kervel. Alle drie zaten in de bloemenstrook van de Zwitserse proef. Ze bloeien als je er enkele laat doorschieten.
Foto: Nikola Tomašić, Unsplash
Bronnen
- Albrecht M. et al., The effectiveness of flower strips and hedgerows on pest control, pollination services and crop yield: a quantitative synthesis, Ecology Letters 23 (10), 2020, p. 1488 à 1498 (18 études sur les ravageurs, 17 sur la pollinisation)
- Tschumi M., Albrecht M., Entling M. H. et Jacot K., High effectiveness of tailored flower strips in reducing pests and crop plant damage, Proceedings of the Royal Society B 282, 2015 (blé d'hiver, plateau suisse)
- Muratet A. et Fontaine B., Contrasting impacts of pesticides on butterflies and bumblebees in private gardens in France, Biological Conservation 182, 2015 (3 722 jardins, 2009 à 2011), résumé de Conservation Evidence
- Natagora, Réseau Nature, Fiches jardin naturel : Accueillir le hérisson (mise à jour 11/2021)
- Natagora, Réseau Nature, Fiches jardin naturel : La mare naturelle (mise à jour 11/2021)
- Natagora, Réseau Nature, Fiches jardin naturel : La haie sauvage et la plantation (mise à jour 11/2021)
- Hedgehog Street (People's Trust for Endangered Species et British Hedgehog Preservation Society), Link your garden (trou de 13 cm sur 13 cm)
- RHS, Aphids (ennemis naturels, pucerons qui se multiplient au printemps avant leurs prédateurs, tolérer et écraser plutôt que traiter)
- Woodland Trust, Ivy (floraison de septembre à novembre, ressource pour les insectes en automne, baies pour les oiseaux)
Hij tuiniert in België en test in zijn moestuin wat de app aanraadt. Zijn artikelen vertrekken altijd van een controleerbare bron en van iets wat je dit weekend kunt doen.
