Belgische moestuinvariëteiten: 20 namen om te kennen, van Luik tot Mechelen
Tomaten, sla, prei, selderij, tuinboon en meloen. Waar elke variëteit vandaan komt en waar de bronnen ophouden.
De Triomphe de Liège, de Blonde de Laeken, de prei Gros vert de Huy. Voor de meeste past de geschiedenis in één regel van een catalogus. Je weet dat best voor je haar vertelt.
Een stadsnaam bewijst niet alles
Een naam zoals "de Huy" zegt waar de variëteit is geteeld, verkocht of geselecteerd. Hij zegt niet wanneer en niet door wie. Enkele variëteiten hebben toch een datum.
- De sla Hâtive d'Heverlee werd in 1939 gecreëerd.
- De tomaat Gloire de Malines staat al in de jaren 1930 op de lijsten.
- De tomaat Première lignée de Gembloux werd in de jaren 1950 geselecteerd door het CRA-W, het Waalse centrum voor landbouwkundig onderzoek.
Die drie data komen uit de catalogus 2025 van Semailles, de biologische zaadhandelaar uit Faulx-les-Tombes. Hij zegt bijna 200 vergeten lokale variëteiten opnieuw te hebben ingevoerd. Hij levert ook de zaden voor de Vegiwise-webshop. Die catalogus is de belangrijkste bron van de fiches hieronder. Houd in gedachten dat het één stem is.
Voor andere circuleert de datum zonder bewijs. De Triomphe de Liège wordt toegeschreven aan ene Victor Strap, in 1903. Je vindt die zin in de variëteitendatabank TOMATObase en bij meerdere zaadhandelaars. Geen enkel document uit die tijd bevestigt hem. Het portret Tomaat Triomphe de Liège vertelt over het zoeken.
De tomaten
| Variëteit | Waar vandaan | We weten | We weten niet |
|---|---|---|---|
| Triomphe de Liège | Luikse streek | Type Marmande, middelgrote afgeplatte felrode vruchten, vrij vroeg, aangepast aan vochtige streken | Of Victor Strap en 1903 kloppen |
| Potager de Vilvorde | Vilvoorde, ten noorden van Brussel | Zeer productief, ronde rode vruchten van middelgroot formaat, goed bestand tegen ziekten | Wie haar geselecteerd heeft, en wanneer |
| Bonbon de Gembloux | Gembloux | In de Vegiwise-catalogus voorgesteld als een cherrytomaat | Al de rest. Geen enkele bron over haar geschiedenis gevonden |
| Première lignée de Gembloux, of Corma | Gembloux | Geselecteerd voor de kas door het CRA-W in de jaren 1950, 6 tot 8 vruchten per tros | Of ze goed buiten te telen is |
| Gloire de Malines | Mechelen | Op de lijsten sinds de jaren 1930, halfvroeg, ronde gladde vruchten, zeer productief | Haar exacte herkomst |
| Rouge de Gand | Gentse streek | Zeer oud, kleine ronde gladde vruchten | Haar echte leeftijd |
Semailles biedt een twaalftal andere Belgische tomaten aan. Daaronder is de Merveille de Bastogne onlangs teruggevonden. De Verte de Huy is zeer zeldzaam. De Téton de Wépion komt van een verzamelaar uit Wépion. De catalogus bedankt een liefhebber, Jean-Michel Rouffiange, die 70 Belgische tomatenvariëteiten heeft verzameld. De portretten Bonbon de Gembloux en Potager de Vilvorde gaan verder.
De slasoorten en de cichoreien
| Variëteit | Waar vandaan | We weten | We weten niet |
|---|---|---|---|
| Reine de mai de Liège | Luik | Gecreëerd door Luikse groentetelers voor een grotere krop dan de oorspronkelijke Reine de mai; wordt in maart in een onverwarmde kas getrokken | De datum van haar creatie |
| Blonde de Laeken | Laken, Brussel | Grote krop, heel blond groen, traag in het doorschieten, verwant aan de Grosse blonde paresseuse | Haar gedocumenteerde herkomst |
| Hâtive d'Heverlee | Heverlee, Leuven | Gecreëerd in 1939; volgens Semailles de referentie van de groentetelers voor het voorjaar in de open lucht | Haar veredelaar |
| Frisée de Namur | Namen | Krulandijvie, dik loof dat zelf bleekt, bestand tegen doorschieten | Haar leeftijd |
| Chicorée de Bruxelles Demi-hâtive de Malines | Mechelen | Lang gebruikt om witloof te trekken in volle grond in Vlaanderen, wordt ook in de kelder getrokken | Wanneer ze is vastgelegd |
Witloof heeft daarentegen een geschreven geschiedenis. Ze staat in het dossier voor de inschrijving in de Brusselse inventaris van immaterieel erfgoed, in 2021. Het trekken ontstaat ten noordoosten van Brussel halverwege de negentiende eeuw. Het dossier geeft twee sporen. Het eerste is een toevallige ontdekking bij een landbouwer in Schaarbeek of Evere. Het tweede, het meest aannemelijke volgens het dossier, is het werk van François Bréziers, hoofdtuinier van de Plantentuin, rond 1840. De teelt breidt zich daarna uit over de driehoek Brussel, Mechelen, Leuven.
De volledige stappen staan in Witloof trekken thuis. De geschiedenis staat in Witloof en de cichorei van Brussel.
De preien en de ui
| Variëteit | Waar vandaan | We weten | We weten niet |
|---|---|---|---|
| Poireau de Liège | Luik | Winterprei, zeer lange schacht, rechtopstaande donkergroene bladeren, uitstekende weerstand tegen kou | Haar gedocumenteerde herkomst |
| Gros vert de Huy | Hoei | Zeer winterharde winterprei, dikke halflange schacht | Haar leeftijd |
| Poireau des Vennes | Luikse streek, waarschijnlijk | In de Vegiwise-catalogus, ook Géant des Vennes genoemd; Semailles verkoopt een Géant de Venne, groot, met lange schacht, bestand tegen kou | Of het dezelfde variëteit is, en waar de naam vandaan komt |
| Oignon rouge de Huy | Hoei | Oud regionaal ras, donkerrode bol, rond, licht afgeplat, krachtig en winterhard | Wanneer hij is geselecteerd |
De drie preien hebben hun portret in Drie Luikse preien, drie gebruiken. De ui heeft het zijne, Oignon rouge de Huy.
De selderijen, de tuinboon, de meloen en het veldslaatje
| Variëteit | Waar vandaan | We weten | We weten niet |
|---|---|---|---|
| Snijselderij Pipe creuse de Malines | Mechelen | Bossige plant, fijne bladeren, zeer winterhard, geteeld voor zijn aromatische loof | Zijn leeftijd |
| Snijselderij À jets fins de Huy | Hoei | Holle stelen, zeer geurig loof, heeft geen last van de eerste vorst, groeit overvloedig terug | Zijn gedocumenteerde herkomst |
| Fève Longue de Belgique | België, zonder stad | Zeer oud, winterhard, lange peulen | Waar precies vandaan |
| Melon belge du Pajottenland | Pajottenland, ten westen van Brussel | Afkomstig van de meloen Noir des Carmes, aangepast aan het Belgische klimaat en aan teelt onder bak, geteeld tot in de jaren 1960 | Wie hem geselecteerd heeft |
| Mâche Bigarrée de Huy | Hoei | Zeer bestand tegen kou, hart dat geel wordt op het einde van de winter | Haar leeftijd |
Om verder te gaan lees je Snijselderij van Mechelen en Hoei, Fève Longue de Belgique en Belgische meloen van het Pajottenland. De dopboon die niet Belgisch is, heeft ook zijn gids, Flageolet blanc des Flandres.
Waarom een Belgische variëteit zaaien?
Ze is niet overal beter. Groentetelers hebben haar, vaak al decennia, gekozen voor het Belgische klimaat. Semailles beschrijft de Triomphe de Liège en de Potager de Vilvorde als "goed aangepast aan vochtige streken". We vonden geen enkele vergelijkende proef die dat bevestigt. Zie het als het oordeel van de zaadhandelaar.
De andere reden is praktisch. De zaden van Semailles zijn allemaal zaadvast, zonder hybriden, volgens zijn catalogus. Je kunt dus je zaad bewaren en het jaar erna opnieuw zaaien. De gids Zaadvaste rassen, F1, oude rassen legt uit hoe.
Dertien van de twintig variëteiten staan in de catalogus van de Vegiwise-app. Hun zaden zoek je in de collectie moestuinzaden van de webshop. Voeg de jouwe toe aan je moestuin in de app. Je hebt dan zijn zaaidata voor jouw regio. Begin hier.
Veelgestelde vragen
Is witloof echt Belgisch?
Het trekken van witloof is halverwege de negentiende eeuw in Brussel ontstaan, volgens het dossier van het Brusselse immaterieel erfgoed. De plant, de cichorei, wordt veel langer geteeld voor haar wortel en haar bladeren.
Is de Reine de mai de Liège dezelfde als de Reine de mai?
Nee. Semailles beschrijft haar als een selectie van Luikse groentetelers, met een grotere krop dan de oorspronkelijke Reine de mai. Ze laat zich ook beter trekken in een onverwarmde kas.
Kun je het zaad van deze variëteiten bewaren?
Ja. Het zijn vastgelegde rassen, geen hybriden. Het zaad geeft dezelfde plant terug als je kruisingen met een andere variëteit van dezelfde soort vermijdt.
Waar vind je deze zaden?
Semailles verpakt ze in Faulx-les-Tombes en meldt meer dan 180 verkooppunten in België en Frankrijk. Dertien ervan staan ook in de catalogus van de Vegiwise-app.
Foto: Dinkum, Wikimedia Commons, publiek domein (CC0)
Bronnen
- Semailles, Catalogue 2025 (semencier bio de Faulx-les-Tombes : fiches des variétés régionales belges, Première lignée de Gembloux, Hâtive d'Heverlee, Reine de mai de Liège, Gloire de Malines, Melon belge du Pajottenland, Flageolet blanc des Flandres)
- Tatiana's TOMATObase, Triomphe de Liège (Victor Strap, 1903)
- Région de Bruxelles-Capitale, Inventaire du patrimoine culturel immatériel : La culture et le forçage du chicon à Bruxelles (inscrit le 15/03/2021)
- Données Vegiwise : catalogue des cultures (variétés belges proposées dans l'app et la boutique, export du 02/11/2026)
Hij tuiniert in België en test in zijn moestuin wat de app aanraadt. Zijn artikelen vertrekken altijd van een controleerbare bron en van iets wat je dit weekend kunt doen.
