Witloof trekken thuis, van november tot januari
Vijf wortels, een omgekeerde emmer, 10 tot 15 °C en volledig donker. Vier weken later snijd je witloof van 15 cm.
Om in januari je eigen witloof te eten heb je een rij nodig die in mei of juni is gezaaid, een grondvork in november en een emmer in de kelder. De RHS, het Britse koninklijke tuinbouwgenootschap, zet vijf wortels in een pot van 25 cm, in volledig donker, tussen 10 en 15 °C. Ongeveer vier weken later snijd je witloof van 15 cm. De zomer dient om een dikke wortel te maken. In de winter laat ze een witte kop groeien.
Een Brusselse uitvinding met een vage geschiedenis
Witloof is halverwege de negentiende eeuw in Brussel ontstaan. Niemand weet precies hoe. Het is sinds 15 maart 2021 ingeschreven in de inventaris van het immaterieel cultureel erfgoed van het Brussels Gewest, die twee sporen geeft.
Het eerste is meer legende. VRT NWS dateert het rond 1830. Een boer uit de Josaphatvallei, in Schaarbeek of Evere, zou zijn oogst in een kelder hebben verstopt om aan de belasting of aan de Hollandse soldaten te ontsnappen. Hij zou er witte scheuten hebben gevonden. Vandaar de naam witloof, het witte loof.
De inventaris en de VRT noemen het tweede "misschien het meest aannemelijke". Rond 1840 zou François Bréziers, hoofdtuinier van de Plantentuin in Sint-Joost-ten-Node, kapucijnenbaard hebben geteeld in de kelders van de tuin. Hij zou haar hebben gekruist met een cichorei met een dikke wortel van het type Maagdenburg. Door selectie zou hij tot een dikke, gesloten kop zijn gekomen.
Het vervolg is beter bekend. De teelt breidt zich uit naar Schaarbeek, Evere en Haren, daarna naar de "witloofdriehoek" tussen Brussel, Leuven en Mechelen. De inventaris dateert de eerste uitvoer naar Parijs op 1872. De VRT plaatst in 1879 de eerste kist die in Les Halles in Parijs werd verkocht, onder de naam "endive de Bruxelles". De naam is gebleven. Beide data circuleren en we konden ze niet van elkaar scheiden.
Vandaag trekken nog een honderdtal liefhebbers hun witloof in het Brussels Gewest, volgens de inventaris. De meesten doen het in een bak, binnen.
Stap 1: zaaien in mei of juni
Alles begint met een wortel die dik genoeg is. De RHS zaait de cichorei om te trekken buiten, in mei en juni. Cycle en Terre raadt 12 cm tussen de planten en 45 cm tussen de rijen aan. Het zaad komt op in 5 tot 14 dagen.
Zaai niet te vroeg. De plant kan gaan doorschieten. Oregon State raadt aan de zaaiingen van maart met plastic af te dekken om dat te vermijden. Begin in België in mei.
Stap 2: rooien in november
De RHS rooit de wortels in november. Ze laat die weg waarvan de kop, het bovenste deel van de wortel, minder dan 2,5 cm breed is. Oregon State mikt op wortels van 3 tot 6 cm doorsnede.
De RHS bewaart ze zo tot het trekken. Ze raadt aan telkens maar enkele wortels te trekken, om de oogst over de winter te spreiden. In commerciële teelt bewaart Oregon State de wortels tussen 0 en 1 °C.
Stap 3: trekken in een emmer, in het donker
Hier wordt het witloof gemaakt. Zonder licht laat de wortel een kop van witte bladeren groeien. De Brusselse inventaris legt het uit. Zonder licht doet het blad geen fotosynthese. Het blijft wit, zachter en minder bitter.
De duur hangt af van de temperatuur. De Brusselse inventaris spreekt van drie tot meerdere weken. De RHS rekent ongeveer vier weken, Oregon State drie tot vier. In commerciële trekkerij houdt Oregon State de lucht tussen 13 en 18 °C.
Voor witloof in januari zet je je eerste wortels begin december in een emmer. Start daarna om de twee of drie weken een nieuwe emmer met de wortels die je in het zand hebt bewaard.
Stap 4: snijden en opnieuw snijden
De RHS snijdt het witloof aan de basis af als het 15 cm haalt. Oregon State mikt op 10 tot 15 cm en 55 tot 85 g per witloof. Laat de wortel staan en dek de pot opnieuw af. Volgens de RHS kan een tweede, kleinere witloof terugkomen.
Thuis geeft een kilo wortels dus rond 150 tot 200 g witloof. Reken een wortel per witloof en vijf wortels per emmer.
En als je niet gezaaid hebt?
Je kunt gekochte wortels trekken. De Brusselse inventaris vertelt dat bewoners er enkele kopen aan de rand van Brussel. Ze trekken ze thuis, vaak in een zelfgemaakte bak. Stap 3 en 4 blijven dezelfde.
Op de Brusselse manier, in volle grond, plant men de wortels opnieuw onder een laag grond en stro en daarna onder een tunnel van plaatijzer. Sinds 2008 beschermt een geografische aanduiding die methode voor de Brusselse witloof uit volle grond. In de tuin is de emmer in de kelder veel eenvoudiger.
Witloof hoort bij de wintersla's. De gids Het hele jaar sla zegt wat je in elk seizoen zaait. Voor de andere variëteiten die in België zijn ontstaan, lees je De Belgische moestuinvariëteiten. Ook rabarber trek je onder een emmer. De gids Rabarber trekken legt uit hoe.
Voeg de cichorei toe aan je moestuin in de app. Ze geeft je het zaaivenster van jouw klimaat. Begin hier.
Veelgestelde vragen
Is chicon hetzelfde als endive?
Ja. Het is dezelfde plant, een cichorei (Cichorium intybus var. foliosum, volgens de Brusselse inventaris). De naam "endive de Bruxelles" komt van de verkoop in Parijs in de negentiende eeuw, volgens VRT NWS.
Bij welke temperatuur trekken?
Tussen 10 en 15 °C volgens de RHS. Een kelder of een frisse bijkeuken is goed. De duur van het trekken hangt af van de temperatuur, volgens de Brusselse inventaris. In commerciële teelt houdt Oregon State de lucht tussen 13 en 18 °C.
Hoelang duurt het?
Ongeveer vier weken, volgens de RHS. De Brusselse inventaris spreekt van drie tot meerdere weken naargelang de temperatuur.
Waarom is mijn witloof groen en bitter?
Hij heeft licht gezien. In het donker doet het blad geen fotosynthese. Het blijft wit, zachter en minder bitter. Controleer of het deksel goed sluit.
Hoeveel witloof per wortel?
Een mooie witloof. Soms een tweede, kleinere, als je de wortel laat staan en de pot opnieuw afdekt (RHS).
Foto: Rasbak, Wikimedia Commons, licentie CC BY-SA 3.0
Bronnen
- Région de Bruxelles-Capitale, urban.brussels, Inventaire du patrimoine culturel immatériel : La culture et le forçage du chicon à Bruxelles, dossier 5000-0021, inscrit le 15 mars 2021
- VRT NWS, A. François, Le chicon, une histoire bien bruxelloise ?, 30 juillet 2023
- RHS (Royal Horticultural Society), How to grow chicory (semis en mai et juin, arrachage en novembre, forçage en pot à 10 à 15 °C)
- Oregon State University, Oregon Vegetables, Witloof Chicory (Belgian Endive), révisé le 10 février 2010 (taille des racines, forçage, rendement)
- Cycle en Terre, Calendrier des semis 2022 (chicon : distance de plantation, durée et température de germination)
Hij tuiniert in België en test in zijn moestuin wat de app aanraadt. Zijn artikelen vertrekken altijd van een controleerbare bron en van iets wat je dit weekend kunt doen.
