Plantencombinaties: welke werken volgens de proeven
Omringd door klaver trokken koolplanten maar 7 % eilegende vliegen aan, tegenover 36 % op kale grond. De geur speelt geen rol. Het groen wel.
De tabellen met vriend- en vijandplanten circuleren overal. Wortel houdt van prei, tomaat haat venkel, afrikaantjes beschermen alles. Getoetst aan gepubliceerde proeven houden enkele combinaties stand. Veel zijn nooit getest. Twee moet je vermijden. Het mechanisme verrast. Meestal beschermt de geur van de buur de groente niet. Het groen rondom wel.
Waar de tabellen met gezelschapsplanten vandaan komen
De meeste zijn lijsten uit de traditie, van boek tot boek overgeschreven. De RHS, het Britse koninklijke tuinbouwgenootschap, blijft voorzichtig. Volgens haar bestaan die voordelen waarschijnlijk, "maar niet voor elke teelt in elk geval". Ze laat de keuze aan de tuinier.
Het uitgangspunt was dat een sterk ruikende plant de geur van de groente maskeert, of het insect doet walgen dat erop landt. De proeven zochten dat mechanisme. Ze vonden iets anders.
De combinaties die door proeven zijn bevestigd
Groen rond de kool: de vlieg raakt de weg kwijt
In het tuinbouwonderzoeksstation van Wellesbourne in Engeland plantten Stan Finch en Rosemary Collier koolplanten op kale grond en andere omringd door klaver. Daarna telden ze de eileggingen van acht plagen.
Hun verklaring bestaat uit drie stappen. De geur zegt het insect dat er een gastheer in de buurt is. Het landt dan op elk groen oppervlak en mijdt kale grond. Eenmaal geland proeft het het blad met zijn pootjes. Het moet meerdere geslaagde landingen op de juiste groente na elkaar maken voor het eitjes legt. Na een enkele landing op klaver begint het opnieuw of vliegt het weg.
De auteurs waarschuwen dat je nog de juiste combinaties moet kiezen. De twee planten moeten ook zo geteeld worden dat de opbrengst van de kool behoorlijk blijft.
Wortels en uien: waar, maar alleen in het begin
In 1984 zaaiden twee Britse onderzoekers, Uvah en Coaker, wortels en uien in afwisselende rijen. De wortelvlieg viel de wortels minder aan. De trips viel de uien minder aan. Het effect was het sterkst met jonge uien. Het verdween bijna zodra de uien hun bol vormden. In dezelfde proef veranderden afrikaantjes tussen de wortels niets aan de bladluizen.
De combinatie helpt dus een tijd, zonder te beschermen. Tegen de wortelvlieg testte de RHS iets anders. Een net dat het hele bed bedekt, doet het beter dan een barrière. Ze raadt ook aan na half mei te zaaien, om de eerste generatie vliegen te vermijden. Het detail staat in Wortels en prei tegen de vliegen.
Diversiteit in het algemeen: minder plagen, iets minder oogst
Een synthese van 552 experimenten, in 2011 gepubliceerd door de ecoloog Letourneau en zijn collega's, vergeleek monoteelten met gediversifieerde teelten. Met andere planten eromheen waren er minder plagen en meer van hun roofdieren. De schade was kleiner. De opbrengst van de hoofdteelt daalde toch gemiddeld lichtjes. De bijplanten namen de plaats van groenten in.
De drie zusters: meer voedsel per vierkante meter
Maïs, boon en pompoen samen geteeld komen van de Haudenosaunee, de Irokezen van het noordoosten van de Verenigde Staten. De agronoom Jane Mt. Pleasant berekende de productie van het systeem per hectare. Het geeft meer energie en meer eiwitten dan elk van de drie teelten alleen, of dan een mengsel van afzonderlijke teelten op dezelfde oppervlakte. De maïs levert er evenveel op als alleen. De boon en de pompoen leveren minder op, maar het eiwit van de bonen en van de pompoenpitten maakt dat goed. Om ze onder een koeler klimaat uit te proberen lees je De drie zusters buiten Mexico.
Het afrikaantje: ja tegen aaltjes, maar niet zoals men het plant
De Universiteit van Florida maakte de balans op. De levende wortels van het afrikaantje geven een stof af die bepaalde bodemaaltjes afremt, onder meer die gallen op de wortels veroorzaken. Om te werken moet je het dicht geteeld hebben, minstens twee maanden, op de exacte plek van de toekomstige groente, voor je die plant. Enkele planten tussen de groenten beschermen niet. Sommige variëteiten vermenigvuldigen zelfs andere aaltjes. Het detail staat in Afrikaantjes en aaltjes.
Tegen de witte vlieg van de tomaat citeert de RHS een studie waarin het limoneen van afrikaantjes ze op afstand hield. Ze voegt er meteen aan toe dat tomaten mengen met andere planten, zonder afrikaantjes, een vergelijkbaar effect had. We komen terug bij het groen.
De tabel, combinatie per combinatie
| Combinatie | Wat men zegt | De proeven tonen | Oordeel |
|---|---|---|---|
| Kool en klaver | Klaver beschermt de kool | 7 % eilegende vliegen in plaats van 36 % | Bewezen, met aandacht voor de opbrengst |
| Wortels en uien | De ui verjaagt de vlieg | Minder aantasting, zolang de ui jong is | Bewezen, gedeeltelijk effect |
| Maïs, boon, pompoen | Ze helpen elkaar | Meer energie en eiwitten per hectare | Bewezen buiten Europa |
| Afrikaantje voor de groente | Het reinigt de grond | Minder van bepaalde aaltjes, na twee maanden dicht geteeld | Bewezen, als zo geteeld |
| Tomaat en basilicum | Basilicum beschermt de tomaat | Geen gepubliceerde proef gevonden | Niet getest |
| Knoflook of ui en boon | Ze schaden elkaar | Geen gepubliceerde proef gevonden | Niet getest |
| Venkel en de rest | Hij hindert iedereen | Geen gepubliceerde proef gevonden | Niet getest |
| Oost-indische kers als lokplant | Ze leidt de bladluizen af | Ze trekt ze aan; geen gecontroleerde studie over het effect | Niet aangetoond |
| Tomaten bij aardappelen | Onbelangrijk | Dezelfde phytophthora, de aardappel is de belangrijkste bron | Te vermijden |
| Afrikaantjes tussen de groenten, tegen aaltjes | Ze beschermen | Niet effectief en riskant | Te vermijden |
"Niet getest" betekent niet fout. Het betekent dat we er niets van weten. De gidsen Tomaat en basilicum en De combinaties om te vermijden werken die gevallen uit. Voor de oost-indische kers lees je Oost-indische kers als lokplant.
De twee combinaties om te vermijden
Tomaten naast aardappelen. Beide krijgen dezelfde phytophthora. De RHS schrijft dat de belangrijkste bron van de ziekte, elk jaar, de aangetaste aardappel is. De phytophthora overwintert in knollen die in de grond zijn vergeten. De meeste infecties komen weliswaar met de wind. Enkele meters volstaan niet om te beschermen. Een perceel zieke aardappelen tegen de tomaten helpt toch niet. Haal ook de opkomende aardappelen weg. Laat idealiter vier jaar tussen twee keer tomaten of twee keer aardappelen op dezelfde plek. De handelingen staan in Phytophthora bij tomaat.
Afrikaantjes tussen groenten die gevoelig zijn voor aaltjes. Voor de Universiteit van Florida is het "zeer riskant". De aaltjes vinden de wortels van de groente ernaast en vermenigvuldigen zich daar. Sommige variëteiten afrikaantjes voeden zelfs andere aaltjes.
Hoe je het dit seizoen gebruikt
Combinaties slagen als de twee planten tegelijk in het juiste stadium zijn. De app geeft je de zaaiperiode van elke teelt in jouw regio, zodat de buren op hetzelfde moment aan de beurt zijn. Bekijk je data.
De gids Permacultuur, biodynamie, maan, lasagne, de bewijzen vergroot het plaatje. Voor de volgorde van de teelten van jaar tot jaar lees je De vruchtwisseling op 4 bedden.
Veelgestelde vragen
Houden aromatische planten insecten op afstand?
Niet beter dan andere planten, volgens de proeven van Wellesbourne. Van 24 geteste planten hinderden munt, salie, tijm en ui de vliegen niet meer dan planten zonder geur.
Kan onkruid dienen als gezelschapsplant?
Ja, tot op zekere hoogte. Voor de koolvlieg telt elk groen oppervlak. Finch en Collier denken dat je minder zou spuiten als je op de kritieke momenten onkruid toelaat. Er is genoeg groen nodig om de vliegen te hinderen, zonder de groente te verstikken. De onderzoekers laten die dosering open.
Beschermt basilicum de tomaat echt?
We vonden geen gepubliceerde proef die het in de moestuin meet. Niets zegt dat het fout is. Plant het voor de keuken. De aparte gids over tomaat en basilicum geeft de stand van zaken.
Moet je een tabel met combinaties volgen om je moestuin te laten slagen?
Nee. Vruchtwisseling, de zaaidatum en een bedekte bodem tellen zwaarder. Hou de vier combinaties die bewijzen hebben. Spreken de andere je aan, test ze dan op een bed.
Foto: Benjamín Núñez González, Wikimedia Commons, licentie CC BY-SA 4.0
Bronnen
- Finch S. et Collier R., Insects can see clearly now the weeds have gone, Biologist 50 (3), 2003, p. 132 à 135 (Horticulture Research International, Wellesbourne : théorie des atterrissages appropriés et inappropriés, choux dans le trèfle, 24 plantes compagnes testées)
- University of Warwick, Companion planting (résumé des travaux de Finch et Collier, 2000 : la couleur, la taille et la forme comptent plus que l'odeur)
- Uvah I. I. I. et Coaker T. H., Effect of mixed cropping on some insect pests of carrots and onions, Entomologia Experimentalis et Applicata 36, 1984, p. 159 à 167 (notice AGRIS)
- Letourneau D. K. et al., Does plant diversity benefit agroecosystems? A synthetic review, Ecological Applications 21 (1), 2011, p. 9 à 21 (552 expériences dans 45 articles)
- Krueger R., Dover K. E., McSorley R. et Wang K.-H., Marigolds (Tagetes spp.) for Nematode Management, University of Florida IFAS Extension, ENY-056
- Mt. Pleasant J., Food Yields and Nutrient Analyses of the Three Sisters: A Haudenosaunee Cropping System, Ethnobiology Letters 7 (1), 2016
- RHS, Three ways to use companion planting (œillets d'Inde, limonène, aleurodes et thrips de la tomate ; odeur de l'oignon et mouche de la carotte)
- RHS, Carrot fly (semis après la mi-mai, filet complet plus efficace qu'une barrière, variétés moins sensibles)
- RHS, Tomato blight (pommes de terre atteintes, principale source annuelle du mildiou ; rotation d'au moins quatre ans)
Hij tuiniert in België en test in zijn moestuin wat de app aanraadt. Zijn artikelen vertrekken altijd van een controleerbare bron en van iets wat je dit weekend kunt doen.
